Herbata jest drugim najczęściej spożywanym napojem na świecie. Dla wielu z nas to tylko filiżanka lub szklanka czegoś ciepłego do śniadania czy kolacji, ale w wielu krajach parzenie i picie herbaty są rytuałami głęboko zakorzenionymi w lokalnej tradycji i kulturze. Legenda głosi, że początki herbaty sięgają roku 2737 p.n.e. Podobno chiński cesarz Shennong przygotował napar przypadkiem, eksperymentując przez zalanie liści wrzącą wodą. Ojczyzną herbaty są zatem Chiny, ale najbardziej uroczysty charakter ma japoński rytuał.
Ceremonia parzenia herbaty jest ważnym elementem kultury w Chinach i Japonii. To wyjątkowe doświadczenie wpływa na wszystkie zmysły, zacieśnia więzi pomiędzy gospodarzem a gośćmi oraz sprawia, że doceniamy ulotność danej chwili. Rytuały parzenia herbaty w Chinach i w Japonii różnią się od siebie, co jest spowodowane głównie odmiennością kultur oraz rolą tego napoju w społeczeństwach.
Ceremonia parzenia herbaty w Chinach
Nie wiemy dokładnie kiedy ukształtowała się ceremonia herbaciana w Państwie Środka, ale Chińczycy przypisują ją wielkiemu mistrzowi herbacianemu Lu Yu (ok. 750 rok n.e.). Wiadomo, że ceremonia Gong-Fu Cha została bardzo rozpowszechniona w czasach dynastii Ming (XIV-XVII wiek). Rytuał może mieć zarówno charakter bardzo wystawny, bogaty w ceramikę i inne akcesoria, jak towarzysko-rozrywkowy, gdzie część elementów ceremonii zostaje pominięta.
Ceremonia parzenia herbaty Gong-Fu Cha to chińska tradycja, która jest starsza niż jej japoński odpowiednik. Nazwa dosłownie oznacza „zabierz czas na herbatę”. Podczas ceremonii, która ujawnia wszystkie smaki i zapachy małej filiżanki herbaty, mistrz herbaciany stara się przedstawić parzenie herbaty w formie wydarzenia artystycznego. W starożytnych Chinach ceremonia odbywała się na zlecenie najbogatszych Chińczyków, czyli najczęściej dla dworcu cesarskiego.
Obecnie w Chinach, gdzie spożywa się głównie herbatę zieloną, ceremonia Gong-Fu Cha jest kultywowana w życiu codziennym. Herbatę przygotowuje się w rozszerzających się ku górze dzbankach. Liście zalewa się wodą i przykrywa, by dobrze naciągnęły. Chińczycy piją bardzo gorący napar. W Pekinie dominuje herbata zielona jaśminowa, a w Szanghaju pije się czystą zieloną. W niektórych prowincjach do naparów dodaje się sól, imbir oraz sezam.
Japońska ceremonia parzenia herbaty
Herbata dotarła do Japonii w czasie panowania dynastii Tang (618-907 n.e.) dzięki mistrzowi i założycielowi Rinzai, jednej z dwóch szkół japońskiego buddyzmu zen. Popularność, jaką zaczęła się cieszyć zaowocowała powstaniem do dziś nauczanego nurtu filozofii zwanego herbatyzmem (wabicha). Zielona herbata jest narodowym napojem Japonii.
Japoński rytuał parzenia herbaty jest znany jako „chanoyu” lub „sadō”. Polega na bardzo uważnym celebrowaniu przygotowywania i spożywania tego napoju. Wszystko odbywa się w specjalnym miejscu. Na wydarzenie zaproszeni są wybrani goście, a ceremonii towarzyszy absolutna cisza i uroczysty, podniosły charakter. Podczas ceremonii gospodarz wykonuje różne rytuały, takie jak przygotowanie herbaty w specjalny sposób i podanie jej gościom w pięknych naczyniach. Recytuje specjalne słowa lub frazy.
Zgodnie z japońską tradycją, ceremonię poprzedzić powinien krótki spacer po ogrodzie, który symbolizuje drogę oczyszczenia. Taki proces ma za zadanie ukoić nasze zmysły oraz uwolnić nas od codziennych trosk i zmartwień. Następnie, gdy nasz umysł jest już oczyszczony, goście wchodzą w wyznaczonej przez gospodarza kolejności do budynku przeznaczonego wyłącznie do picia herbaty (sukiya).
Chanoyu
Ceremonia picia herbaty chanoyu, co dosłownie oznacza „gorącą wodę na herbatę”, jest jedną z najbardziej skodyfikowanych na świecie. Matcha (ceremonialna herbata) jest podawana w specjalnej miseczce zwanej chawan. Przed parzeniem niezbędne jest staranne wytarcie kawałkiem jedwabiu wszystkich akcesoriów niezbędnych do przygotowania oraz skosztowania naparu.
Susz herbaty nabierany jest bambusową łyżeczką, przesypywany do miseczki, a następnie zalany gorącą wodą za pomocą bambusowej chochli. Do jej zamieszania służy pędzelek z bambusa, który powoduje, że na powierzchni tworzy się delikatna pianka. Miseczka przygotowanej w ten sposób herbaty podawana jest pierwszemu z gości, który obraca ją dwa razy zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara i wypija zawartość. Następnie wyciera prawym kciukiem krawędź miseczki, obraca ją dwukrotnie w kierunku przeciwnym i oddaje gospodarzowi, który oczyszcza ją i rozpoczyna przygotowanie naparu dla kolejnego gościa.
Gdzie na świecie celebruje się picie herbaty
Sztuka parzenia herbaty jest głęboko zakorzeniona w lokalnej tradycji i kulturze wielu krajów. W Turcji pija się duże ilości çay, a plantacje herbaty znajdują się w całym kraju. Tradycyjnie Turcy używają samowara do parzenia herbaty. Herbatę pije się w przezroczystych szklankach w kształcie tulipanów, co pozwala na uwolnienie wszystkich aromatów przy jednoczesnym utrzymaniu ciepła.
W Maroku otrzymasz herbatę miętową na powitanie. Sztuka parzenia herbaty po marokańsku polega na napowietrzaniu jej podczas parzenia, co ułatwia trawienie, dlatego leje się ją z wysoka nad szklanką, tworząc pianę. Rytuał picia herbaty odgrywa ważną rolę w kulturze Rosji, gdzie kluczowym elementem tradycji jest samowar, pojemnik służący do gotowania wody i utrzymywania ciepła. Samowar jest zawsze ustawiony na środku stołu razem z dzbankiem mocno skoncentrowanej herbaty.
Własny rytuał parzenia herbaty mają też Anglicy, gdzie five o’clock tea jest symbolem wyspiarskiego stylu życia.
