Największymi producentami i eksporterami herbaty są Chiny, Indie, Kenia i Sri Lanka, które odpowiadają za około 75 proc. światowej produkcji. Na tej liście są również inne kraje Azji, w tym Japonia, Indonezja, Tajwan, Pakistan, Malezja, Birma, Wietnam, Iran i Turcja. Wszystkie postawiły na handel herbatą, choć tak naprawdę najwięcej z herbaty mają koncerny dostarczające produkt na sklepowe półki.
Herbata jest drugim zaraz po wodzie najpopularniejszym napojem spożywanym na świecie. Ludzkość każdego dnia spożywa kilka miliardów filiżanek tego napoju i według prognoz, w najbliższych latach będzie spożywać jej coraz więcej.
Rynek herbaty
Najbardziej znaną odmianą jest herbata czarna, której produkcja według różnych szacunków może stanowić ok. 3/4 całego rynku. Uprawy odmiany chińskiej znajdują się głównie w Chinach, Japonii i Tybecie, a assamskiej w Indiach, Birmie oraz na Półwyspie Indochińskim. Czarna herbata jest najbardziej popularna w Europie i Ameryce Północnej.
Drugą najpopularniejszą odmianą jest herbata zielona. Napój przyrządza się wyłącznie z liści herbaty chińskiej, które poddane zostały w czasie przetwarzania jedynie minimalnej oksydacji. Zielona herbata cieszy się popularnością na świecie dzięki swoim wartościom zdrowotnym. Najwięcej pije się jej w Japonii, Chinach, Korei Południowej, Tajwanie czy USA.
W Europie herbatę uprawia się na dwóch plantacjach na azorskiej wyspie São Miguel (Portugalia). Liście zbierane są ręcznie i przetwarzane tradycyjnymi metodami. Według danych FAO, największy zbiór herbaty miał miejsce w 1968 roku – ok. 500 ton. Od tego czasu roczna suma upraw malała, by w 2017, ostatnim roku, z którego pochodzą dane, osiągnąć wartość zaledwie 78 ton.
Ekonomia
Wartość światowego rynku herbaty w 2023 wynosiła ok. 64 mld USD, a przewiduje się, że do 2032 wzrośnie do 110 mld USD. Na globalny rynek herbaty korzystnie wpływają coraz bardziej zaawansowane strategie promocyjne i marketingowe stosowane przez producentów. Zapotrzebowanie na nią jest wynikiem wzrostu świadomości korzyści płynących z picia herbaty, co zwiększa liczbę klientów spożywających herbatę codziennie.
Obecnie spożycie herbaty na świecie wynosi niespełna 7 mln ton, a do 2030 roku prognozuje się wzrost do niemal 8 mln ton. Światowym liderem są Turcy (prawie 4 kg na osobę rocznie), na drugim miejscu jest Irlandia ze spożyciem ponad 2 kg, a trzecie miejsce przypada Brytyjczykom, którzy piją niespełna 2 kg rocznie. Powyżej 1 kg herbaty rocznie na głowę spożywa się też w Iranie, Rosji, Maroko, Nowej Zelandii, Chile i Egipcie
Łańcuch dostaw
Znaczna część herbaty trafia na globalny rynek z wielkich plantacji, lecz jej uprawą zajmują się również drobni producenci, którzy sprzedają świeżo zebrane liście plantacjom lub fabrykom, w których przetwarza się je na czarną herbatę. W Indiach przeciętne pole herbaty drobnego producenta ma powierzchnię około 1,25 hektara, podczas gdy średnie plantacje zajmują około 250 hektarów.
Produkcja herbaty na małą skalę stanowi ważny element gospodarki takich państw, jak Sri Lanka czy Kenia. Największymi problemami drobnych producentów są niskie i niestabilne ceny skupu zielonych liści oraz słaba pozycja w łańcuchach dostaw kontrolowanych przez duże firmy. Tradycyjne rolnictwo małopowierzchniowe potrzebuje wsparcia zwłaszcza w zakresie zwiększania wydajności i podnoszenia jakości plonów, co pozwoli mu konkurować z plantatorami, którzy zazwyczaj sprzedają herbatę po niższych cenach.
Pracownicy plantacji borykają się z szeregiem problemów, takimi jak bardzo niskie płace, długie godziny pracy i słaba pozycja w relacjach z zarządami plantacji, które mają decydujący wpływ na takie aspekty życia, jak zakwaterowanie, opieka zdrowotna, dostęp do wody czy wykształcenie dzieci robotników. Dlatego niezbędna jest społeczna odpowiedzialność właścicieli dużych plantacji, którzy obniżając ceny czasem do dumpingowych, skazują mniejszych producentów na wegetację.
Branża herbaciana
Spożycie herbaty w Polsce jest mniejsze od europejskiej średniej, za to nasz kraj jest potęgą w konfekcjonowaniu, czyli sprowadzaniu suszu, dzieleniu, mieszaniu i pakowaniu produktu, aby ostatecznie przesłać go do końcowego odbiorcy. Jesteśmy światowym liderem w eksporcie wysokiej jakości herbaty, zajmując czwarte miejsce na świecie po tradycyjnych producentach herbat, takich jak Indie czy Chiny. Herbata z Polski trafia głównie do krajów UE, a także do Wielkiej Brytanii, USA, Australii czy Kanady.
Mieszkańcy tych krajów przeznaczają znaczne kwoty na zakup ich ulubionego napoju. Cena herbaty zależy od wielu czynników. Kobiety zbierające liście herbaty na Sri Lance pracują w upale po 12 godzin dziennie za minimalne wynagrodzenie, a często za wyżywienie. Dostępny wysyłkowo kg mieszanki herbaty kenijskiej kosztuje w przeliczeniu kilkadziesiąt zł. Tymczasem za najdroższe herbaty na świecie trzeba zapłacić nawet ponad 500 zł za gram, choć bywają droższe.
Ceny herbaty
Wartość herbaty wynika bezpośrednio z jakości liści, a więc warunków, w jakich dojrzewają krzewy – wilgotności, temperatury, składu mineralnego podłoża, czystości powietrza, szerokości geograficznej, wysokości nad poziomem morza oraz pory roku, co może mieć wpływ na wyjątkowe właściwości zdrowotne lub smakowe.
Przy określaniu wartości zbioru liczą się również koszty produkcji, które zależą m.in. od wysokości lokalnych płac oraz metody zbierania liści. Im młodsze listki, z wyższej partii krzewu, tym bardziej wartościowy zbiór. Każdy rodzaj herbaty wymaga innych zabiegów – suszenia, fermentowania, moczenia, podgrzewania na parze.
Im bardziej poszczególne procesy są zmechanizowane i sztucznie przyspieszane, tym końcowa wartość suszu jest niższa. Najdroższe herbaty produkowane są ręcznie.
